به گزارش گیل مانا، دکتر دلآرام گلمروی کارشناس اکوسیستمهای دریای در یادداشتی به مناسبت ۲۱ تیرماه روز جهانی بدون پلاستیک نوشت: در سالهای اخیر، آلودگی پلاستیکی و تغییرات اقلیمی به دو بحران بزرگ زیستمحیطی جهان تبدیل شدهاند؛ بحرانهایی که دیگر نمیتوان آنها را جدا از یکدیگر بررسی کرد. پلاستیک، از مرحله تولید تا مصرف و دفع، بهطور مستقیم و غیرمستقیم در تشدید گرمایش جهانی نقش دارد و همین موضوع، ضرورت بازنگری در الگوهای تولید و مصرف را بیش از هر زمان دیگری آشکار ساخته است.
بخش عمده پلاستیکهای رایج از نفت و گاز طبیعی تولید میشوند. استخراج، انتقال، پالایش و تبدیل این منابع فسیلی به مواد پلیمری، فرآیندهایی بسیار انرژیبر هستند که با انتشار مقادیر قابل توجهی از گازهای گلخانهای از جمله دیاکسیدکربن، متان و اکسید نیتروژن همراهاند. برآوردهای بینالمللی نشان میدهد که در صورت ادامه روند کنونی، صنعت پلاستیک تا سال ۲۰۵۰ سهم قابل توجهی از بودجه کربن جهان را به خود اختصاص خواهد داد؛ موضوعی که تحقق اهداف جهانی مقابله با تغییرات اقلیمی را با چالش جدی مواجه میکند.
اما تأثیر پلاستیک تنها به مرحله تولید محدود نمیشود. مدیریت نامناسب پسماندهای پلاستیکی نیز پیامدهای گستردهای برای محیط زیست و اقلیم دارد. سوزاندن پلاستیک، در صورت نبود فناوریهای کنترل آلاینده، علاوه بر انتشار دیاکسیدکربن، موجب تولید ترکیبات بسیار خطرناکی مانند دیاکسینها و فورانها شده و کیفیت هوا را بهشدت کاهش میدهد. از سوی دیگر، دفن پلاستیک در مراکز دفن زباله، به دلیل ماندگاری بسیار طولانی، علاوه بر اشغال گسترده اراضی، در برخی شرایط میتواند به انتشار گاز متان، یکی از قویترین گازهای گلخانهای، منجر شود.
در سالهای اخیر، مطالعات علمی ابعاد تازهای از این بحران را آشکار کردهاند. میکروپلاستیکها که امروزه در آب، خاک، هوا و حتی زنجیره غذایی انسان یافت میشوند، تنها یک آلاینده ساده نیستند، بلکه میتوانند بر چرخه طبیعی کربن نیز اثر بگذارند. این ذرات ریز با تأثیر بر فعالیت میکروارگانیسمهای خاک و فیتوپلانکتونهای اقیانوسی، فرآیند جذب و ذخیره کربن را دستخوش تغییر میکنند و بهطور غیرمستقیم بر تعادل اقلیمی زمین اثر میگذارند.
از سوی دیگر، تجمع ذرات پلاستیکی در مناطق برفی و یخچالی موجب کاهش بازتاب نور خورشید از سطح زمین میشود. این پدیده که با عنوان «اثر آلبیدو» شناخته میشود، باعث افزایش جذب گرما، تسریع ذوب یخها و در نهایت تشدید روند گرمایش جهانی خواهد شد. همچنین پژوهشها نشان دادهاند که پلاستیکهای رهاشده در طبیعت، در اثر تابش نور خورشید و فرسایش محیطی، گازهایی مانند متان و اتیلن آزاد میکنند که هر دو در افزایش اثر گلخانهای نقش دارند.
واقعیت آن است که مقابله با بحران پلاستیک، تنها یک اقدام برای حفاظت از طبیعت نیست؛ بلکه بخشی جداییناپذیر از راهکارهای جهانی مقابله با تغییرات اقلیمی به شمار میرود. کاهش تولید و مصرف پلاستیکهای یکبارمصرف، توسعه اقتصاد چرخشی، افزایش بازیافت و استفاده مجدد، حمایت از مواد جایگزین پایدار، مدیریت اصولی پسماندها و سرمایهگذاری در پژوهش و فناوریهای نوین، از مهمترین اقداماتی هستند که میتوانند همزمان به کاهش آلودگی پلاستیکی و کاهش انتشار گازهای گلخانهای کمک کنند.
روز جهانی بدون پلاستیک، فرصتی برای یادآوری این حقیقت است که انتخابهای روزمره ما، از نحوه خرید و مصرف گرفته تا مدیریت پسماند، میتواند آینده محیط زیست و اقلیم زمین را تحت تأثیر قرار دهد. آیندهای پایدار زمانی محقق خواهد شد که دولتها، صنایع و شهروندان، مسئولیت مشترک خود را در کاهش وابستگی به پلاستیک و حفاظت از منابع طبیعی بپذیرند.
امروز بیش از هر زمان دیگری روشن است که بحران پلاستیک و تغییرات اقلیمی، دو روی یک سکهاند؛ دو بحرانی که تنها با اقدام هماهنگ، سیاستگذاری هوشمندانه و مشارکت همگانی میتوان از شدت آثار آنها کاست و آیندهای سالمتر برای نسلهای امروز و فردا رقم زد.
انتهای پیام
